THÔNG TƯ 109/2026/TT-BTC CÓ GÌ MỚI? NHỮNG THAY ĐỔI ĐẠI LÝ THUẾ, HỘ KINH DOANH CẦN BIẾT

Từ ngày 24/7/2026, hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế bước sang một giai đoạn quản lý mới khi Thông tư 109/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực và thay thế Thông tư 10/2021/TT-BTC.

Điểm đáng chú ý của Thông tư mới không chỉ nằm ở việc thay đổi một số thủ tục hành chính mà còn thể hiện sự chuyển dịch trong phương thức quản lý: giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, quản lý theo rủi ro và mở rộng phạm vi chủ thể được cung cấp dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Đáng chú ý, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế được bổ sung vào nhóm đối tượng áp dụng. Đồng thời, cơ quan thuế không còn cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế cho đại lý thuế và không còn cấp Thông báo đại lý thuế đủ điều kiện hành nghề cho nhân viên đại lý thuế như trước.

Bên cạnh đó, cơ chế đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế cũng có nhiều thay đổi, tạo ra cách tiếp cận mới đối với người muốn tham gia lĩnh vực dịch vụ thuế.

Vậy Thông tư 109/2026/TT-BTC có những điểm mới nào và đại lý thuế, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh dịch vụ thuế cần làm gì để thích ứng?

1. Thông tư 109/2026/TT-BTC có gì mới?

Thông tư 109/2026/TT-BTC quy định về quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế, được Bộ Tài chính ban hành ngày 24/7/2026 và có hiệu lực từ chính ngày này, thay thế Thông tư 10/2021/TT-BTC.

Theo hướng dẫn tại Công văn 7098/CTH-NVDTPC ngày 10/8/2026, các nội dung trọng tâm của Thông tư mới tập trung vào 3 nhóm:

• Đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế;
• Cập nhật kiến thức của người tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế;
• Kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Có thể thấy, phương thức quản lý đã thay đổi theo hướng giảm các thủ tục xác nhận trước khi hoạt động, đồng thời tăng trách nhiệm tự bảo đảm điều kiện, duy trì năng lực và tuân thủ của đơn vị cung cấp dịch vụ.

2. Mở rộng chủ thể được cung cấp dịch vụ làm thủ tục về thuế

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Thông tư 109/2026/TT-BTC là mở rộng phạm vi chủ thể có thể kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Theo cơ chế mới, bên cạnh đại lý thuế là doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế cũng được bổ sung vào phạm vi điều chỉnh nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Tuy nhiên, cần tránh cách hiểu rằng từ năm 2026, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể tự do cung cấp dịch vụ thuế.

Việc bổ sung hộ kinh doanh và cá nhân chỉ mở rộng phạm vi chủ thể được tham gia thị trường; người trực tiếp thực hiện dịch vụ vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về chuyên môn, năng lực và đạo đức nghề nghiệp theo quy định.

Đồng thời, đại lý thuế vẫn là doanh nghiệp. Thông tư 109 không biến cá nhân thành “đại lý thuế” theo nghĩa pháp lý mà tạo thêm một nhóm chủ thể là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Đối với đại lý thuế, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm các điều kiện về nhân sự, trong đó có yêu cầu tối thiểu 02 người đủ tiêu chuẩn làm việc toàn thời gian tại doanh nghiệp.

Bỏ cơ chế cấp giấy xác nhận đủ điều kiện

Một thay đổi quan trọng khác là cơ quan thuế không còn cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế cho đại lý thuế.

Đồng thời, cơ quan thuế cũng không còn cấp Thông báo đại lý thuế đủ điều kiện hành nghề cho nhân viên đại lý thuế như cơ chế trước đây.

Điều này không đồng nghĩa với việc bỏ các điều kiện kinh doanh dịch vụ thuế.

Điểm thay đổi nằm ở phương thức quản lý: thay vì phụ thuộc vào thủ tục xác nhận trước, chủ thể kinh doanh phải tự bảo đảm điều kiện và chịu trách nhiệm về việc tuân thủ. Cơ quan thuế có thể kiểm tra, đánh giá việc đáp ứng điều kiện trong quá trình hoạt động.

Nói cách khác, có thể hiểu đây là sự chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

3. Thay đổi cơ chế đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế

Thông tư 109/2026/TT-BTC cũng thay đổi cách tiếp cận đối với việc đánh giá năng lực của người tham gia hoạt động dịch vụ thuế.

Theo cơ chế mới, Cục Thuế không còn trực tiếp tổ chức thi cấp chứng chỉ hành nghề dịch vụ làm thủ tục về thuế như trước. Thay vào đó, tổ chức xã hội nghề nghiệp đủ điều kiện được tổ chức đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế.

Điểm thay đổi có thể khái quát:

• Trước đây: Thi cấp chứng chỉ hành nghề.
• Theo cơ chế mới: Đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế.

Đáng chú ý, điều kiện tham gia đánh giá năng lực cũng được thay đổi theo hướng không còn yêu cầu 36 tháng kinh nghiệm thực tế như cơ chế cũ.

Người tham gia cần đáp ứng các điều kiện về năng lực hành vi dân sự và trình độ chuyên môn. Theo thông tin hướng dẫn, người có bằng đại học trở lên thuộc các ngành, chuyên ngành phù hợp như kinh tế, thuế, tài chính, kế toán, kiểm toán, luật có thể đáp ứng điều kiện theo quy định.

Trường hợp tốt nghiệp chuyên ngành khác, việc đáp ứng điều kiện được xem xét dựa trên chương trình đào tạo và các môn học liên quan theo tỷ lệ được quy định.

Nội dung đánh giá năng lực

Đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế gồm 2 môn chính: Pháp luật về thuế và Kế toán.

Việc đánh giá có thể thực hiện trên giấy hoặc máy tính, với hình thức tự luận hoặc trắc nghiệm theo quy định. Thời gian mỗi môn nằm trong khoảng từ 60 đến 180 phút.

Người tham gia phải đạt mức điểm theo yêu cầu đối với từng môn. Môn đã đạt yêu cầu được bảo lưu trong thời hạn 36 tháng tính từ tháng công bố kết quả hoặc kết quả phúc khảo.

Thông tư cũng quy định các trường hợp được miễn môn đánh giá dựa trên trình độ, chứng chỉ và kinh nghiệm đáp ứng điều kiện cụ thể. Vì vậy, người có nền tảng kế toán, kiểm toán hoặc kinh nghiệm phù hợp nên kiểm tra kỹ điều kiện miễn môn trước khi đăng ký.

4. Mở rộng đối tượng phải cập nhật kiến thức

Một thay đổi khác đáng chú ý là phạm vi người phải cập nhật kiến thức được mở rộng.

Theo Thông tư 109/2026/TT-BTC, đối tượng cập nhật kiến thức không chỉ gắn với nhân viên đại lý thuế mà còn bao gồm người tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế tại hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Thông tư tiếp tục duy trì yêu cầu tối thiểu 24 giờ cập nhật kiến thức trong một năm.

Một số giới hạn đáng lưu ý gồm:

• Tối thiểu 24 giờ/năm
• Tối đa 4 giờ/buổi
• Tối đa 8 giờ/ngày
• Có thể thực hiện trực tiếp hoặc trực tuyến.

Người tham gia đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế trong năm đó được miễn yêu cầu cập nhật kiến thức của năm.

Đáng chú ý, chương trình cập nhật kiến thức cũng bổ sung nội dung pháp luật về kế toán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Điều này phù hợp với thực tế hoạt động của hộ kinh doanh hiện nay khi các vấn đề về doanh thu, hóa đơn, chứng từ, sổ sách, chi phí và nghĩa vụ thuế ngày càng gắn chặt với công tác kế toán.

Do đó, người cung cấp dịch vụ cho hộ kinh doanh không chỉ cần nắm chính sách thuế mà còn phải có kiến thức liên quan đến kế toán và quản lý hồ sơ.

Ngoài ra, giấy xác nhận cập nhật kiến thức có thể được cấp dưới dạng bản giấy hoặc bản điện tử theo quy định về giao dịch điện tử. Việc này tạo thuận lợi cho hoạt động đào tạo và quản lý hồ sơ theo hình thức số hóa.

5. Tăng cường hậu kiểm và quản lý theo rủi ro

Đây là thay đổi có tính nền tảng trong phương thức quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Thay vì tập trung nhiều vào việc xác nhận trước khi hoạt động, cơ quan thuế chuyển mạnh sang quản lý theo rủi ro và hậu kiểm.

Theo hướng dẫn, cơ quan thuế quản lý trực tiếp thực hiện kiểm tra hoạt động của đại lý thuế, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế. Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro.

Điều này dẫn đến một yêu cầu quan trọng đối với các đơn vị cung cấp dịch vụ:

Không còn giấy xác nhận trước không có nghĩa là không còn trách nhiệm tuân thủ.

Ngược lại, khi tiền kiểm được giảm, đơn vị kinh doanh càng phải chủ động kiểm soát điều kiện, hồ sơ và quy trình nghiệp vụ trong suốt quá trình hoạt động.

Đáng chú ý, kết quả kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế có thể được công khai theo quy định. Theo hướng dẫn tại Công văn 7098, trong thời hạn quy định kể từ ngày ban hành kết luận kiểm tra, cơ quan thuế thực hiện công bố các thông tin liên quan theo quy định.

Điều này khiến việc kiểm soát chất lượng dịch vụ và uy tín nghề nghiệp trở nên quan trọng hơn. Một đơn vị không chỉ cần hoàn thành hồ sơ cho khách hàng mà còn phải có khả năng chứng minh quy trình xử lý, căn cứ áp dụng và trách nhiệm của từng cá nhân trong quá trình thực hiện.

6. So sánh một số điểm đáng chú ý giữa Thông tư 10/2021 và Thông tư 109/2026

Như vậy, Thông tư 109/2026/TT-BTC không chỉ điều chỉnh một số thủ tục mà đang thay đổi cách thức quản lý hoạt động dịch vụ làm thủ tục về thuế theo hướng mở rộng chủ thể, đánh giá năng lực và tăng trách nhiệm tự tuân thủ.

7. Đại lý thuế, hộ kinh doanh và cá nhân cần làm gì?

7.1. Đối với đại lý thuế: Sau khi Thông tư 109 có hiệu lực, doanh nghiệp nên rà soát lại toàn bộ điều kiện và quy trình nội bộ.

• Thứ nhất, rà soát nhân sự: Kiểm tra điều kiện của tối thiểu 02 người đủ tiêu chuẩn làm việc toàn thời gian tại doanh nghiệp, đồng thời rà soát hồ sơ và tình trạng làm việc thực tế.
• Thứ hai, chuẩn hóa hồ sơ năng lực: Mỗi nhân sự nên có hồ sơ riêng gồm bằng cấp, chứng chỉ, kết quả đánh giá, hồ sơ miễn môn nếu có, giấy xác nhận cập nhật kiến thức và các giấy tờ liên quan.
• Thứ ba, lập kế hoạch cập nhật kiến thức: Theo dõi thời lượng cập nhật kiến thức của từng người thuộc diện phải thực hiện, tránh để đến cuối năm mới kiểm tra số giờ còn thiếu.
• Thứ tư, chuẩn hóa hợp đồng dịch vụ: Hợp đồng nên xác định rõ phạm vi dịch vụ, quyền và nghĩa vụ của các bên, trách nhiệm cung cấp thông tin, thời hạn, phí dịch vụ, bảo mật và trách nhiệm khi phát sinh sai sót.
• Thứ năm, xây dựng quy trình kiểm soát hồ sơ: Có thể chuẩn hóa theo quy trình: tiếp nhận dữ liệu → kiểm tra → xử lý → rà soát → phê duyệt → nộp hồ sơ → lưu trữ.
• Thứ sáu, chuẩn bị hồ sơ phục vụ hậu kiểm: Doanh nghiệp cần có khả năng xác định ai thực hiện hồ sơ, căn cứ pháp lý sử dụng, dữ liệu do khách hàng cung cấp, hồ sơ được kiểm tra ra sao, ai phê duyệt và tài liệu được lưu trữ ở đâu.

7.2. Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ thuế

Việc được bổ sung vào nhóm chủ thể kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế mở ra cơ hội tham gia thị trường, nhưng không có nghĩa là hoạt động này không còn điều kiện.

Người có nhu cầu kinh doanh cần xác định rõ loại dịch vụ cung cấp, kiểm tra điều kiện của người trực tiếp thực hiện và chủ động cập nhật kiến thức chuyên môn. Bên cạnh đó, cần chú trọng:

• Tuân thủ pháp luật thuế;
• Cập nhật chính sách thường xuyên;
• Bảo mật thông tin khách hàng;
• Không thông đồng để vi phạm pháp luật;
• Thực hiện đúng phạm vi dịch vụ;
• Chuẩn hóa hợp đồng và hồ sơ;
• Xây dựng quy trình kiểm soát trước khi gửi hồ sơ;
• Lưu trữ đầy đủ tài liệu và căn cứ xử lý.

8. Quy định chuyển tiếp cần lưu ý

Đối với những người đang hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ thuế, các quy định chuyển tiếp của Thông tư 109/2026/TT-BTC cũng cần được đặc biệt quan tâm.

Theo thông tin hướng dẫn, kết quả thi và kết quả phúc khảo đã được cấp theo Thông tư 10 tiếp tục được bảo lưu theo thời hạn quy định. Các chứng chỉ hành nghề dịch vụ làm thủ tục về thuế đã được cấp theo quy định trước đây tiếp tục được công nhận về năng lực nghiệp vụ chuyên môn theo cơ chế mới.

Đối với nhân viên đại lý thuế đang hoạt động trước thời điểm Thông tư 109 có hiệu lực, có quy định cho phép tiếp tục hoạt động đến hết ngày 31/12/2026 mà không phải chứng minh số giờ cập nhật kiến thức. Từ năm 2027, nếu tiếp tục hoạt động thì phải thực hiện nghĩa vụ cập nhật kiến thức theo quy định mới.

Đây là mốc thời gian mà các đại lý thuế cần đưa vào kế hoạch nhân sự và đào tạo để tránh bị động.

9. Một số hiểu lầm cần tránh

“Không còn giấy xác nhận thì ai cũng được làm dịch vụ thuế.”
Không đúng. Việc bỏ thủ tục xác nhận không đồng nghĩa với việc bỏ điều kiện chuyên môn và các yêu cầu đối với người trực tiếp thực hiện dịch vụ.

“Cá nhân được thành lập đại lý thuế.”
Không chính xác. Đại lý thuế vẫn là doanh nghiệp. Điểm mới là hộ kinh doanh và cá nhân được bổ sung vào nhóm chủ thể có thể kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế nếu đáp ứng điều kiện.

“Không còn thi chứng chỉ thì không cần năng lực.”
Không đúng. Cơ chế được chuyển từ thi cấp chứng chỉ sang đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế.

“Không còn cơ chế xác nhận trước thì cơ quan thuế không quản lý.”
Không đúng. Hoạt động được quản lý theo hướng tăng hậu kiểm và quản lý rủi ro.

10. Kết luận

Thông tư 109/2026/TT-BTC đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

Có thể khái quát những thay đổi quan trọng bằng 5 nội dung:

Giảm tiền kiểm – mở rộng chủ thể – đánh giá năng lực – cập nhật kiến thức – tăng hậu kiểm.

Đối với đại lý thuế, thay đổi đáng chú ý là không còn cơ chế cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế và Thông báo đại lý thuế đủ điều kiện hành nghề cho nhân viên như trước. Thay vào đó, doanh nghiệp phải chủ động bảo đảm điều kiện và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu kiểm tra trong quá trình hoạt động.

Đối với hộ kinh doanh và cá nhân, việc được bổ sung vào nhóm chủ thể có thể cung cấp dịch vụ làm thủ tục về thuế nếu đáp ứng điều kiện mở ra thêm cơ hội tham gia thị trường.

Đối với người muốn tham gia lĩnh vực này, cơ chế đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế và việc không còn yêu cầu 36 tháng kinh nghiệm trong điều kiện tham gia đánh giá tạo ra một lộ trình mới để chứng minh năng lực.

Tuy nhiên, cần đặc biệt tránh cách hiểu “bỏ giấy xác nhận = bỏ điều kiện”. Thực tế, trách nhiệm của người cung cấp dịch vụ vẫn rất rõ ràng: phải đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn, cập nhật kiến thức, tuân thủ quy định, bảo mật thông tin khách hàng và chịu trách nhiệm đối với dịch vụ đã cung cấp.

Quan trọng hơn, khi cơ chế quản lý chuyển mạnh sang hậu kiểm và quản lý theo rủi ro, việc xây dựng quy trình nội bộ, kiểm soát hồ sơ và lưu trữ dữ liệu sẽ ngày càng quan trọng.

Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến việc “còn phải xin giấy gì”, đại lý thuế, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế cần chủ động rà soát một vấn đề quan trọng hơn:

Đơn vị của mình đã đáp ứng đủ điều kiện, đủ năng lực và đủ hồ sơ để chứng minh việc tuân thủ khi được kiểm tra hay chưa?

Đây mới là trọng tâm mà Thông tư 109/2026/TT-BTC đặt ra trong giai đoạn quản lý mới.

Nguồn tham khảo: Thông tư 109/2026/TT-BTC; Công văn 7098/CTH-NVDTPC ngày 10/8/2026 và các tài liệu hướng dẫn, giới thiệu điểm mới của cơ quan thuế.

Lưu ý: Nội dung mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tư vấn thuế cho từng trường hợp cụ thể. Khi áp dụng, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân nên đối chiếu trực tiếp quy định hiện hành và hồ sơ thực tế.

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ T-VAN HILO
🌐 Website: hilo.com.vn
☎ Hotline: 1900 2929 62
📧 Email: cskh@hilo.com.vn
📱 Zalo Official Account: Hilo Group